ÇÖZÜLME VE TOPRAK OLUŞUMU




ÇÖZÜLME VE TOPRAK OLUŞUMU

DIŞ KUVVETLER  

 
Enerjisini  güneştenalan ve yer şekillerinin oluşmasında yıkıcı etkiye sahip olan kuvvetlere dış kuvvetlerdenir.
  TAŞLARIN ÇÖZÜLMESİ
 
Fiziksel (Mekanik ) Çözülme
Kayaların, dış kuvvetlerin etkisiyle fiziki yapılarında görülen parçalanma, ufalanmave ayrışmaolayıdır.
Mekanik çözülmede en fazla etkili olan faktör , sıcaklık farkıdır. Sıcaklık farkı arttıkça mekanik çözülme de artar.
En fazla görüldüğü iklimçöl iklimidir. Ayrıca karasal iklimlerde de fazladır.Yurdumuzda İç Anadolu, Doğu Anadolu Bölgesi’ndeveG.Doğu Anadolu Bölgelerinde fazladır. 
 
Kimyasal Çözülme
 
Kayaları oluşturan unsurların eriyerek, kimyasal bileşimlerinin değişmesi sonucundaki ayrışma olayıdır.
Kimyasal çözülmede en fazla nem miktarıetkilidir. Ayrıca sıcaklığın da etkisi vardır. Fakat sıcaklık çözünürlülük hızında etkilidir. Dolayısıyla yağış miktarıve sıcaklık arttıkçakimyasal çözülme de artar.
En fazla görüldüğüiklim Ekvatoral iklimdir. Ayrıca Savan, Musonve ılıman Okyanusiklimlerinde de fazladır. Yurdumuzda ise bütün kıyı bölgelerimizde fazladır. En fazla Doğu KaradenizBölümü’nde  görülür.
 
Biyolojik Çözülme
 
Bitkiler kökleri vasıtasıyla kayaları hem mekanik, hem de kimyasalyolla ayrışmaya uğratır. Bitkilerin yapmış olduğu ayrışma Ekvatoral Bölgede, Musoniklim Bölgesinde ve Ilıman Okyanusiklim bölgesinde fazladır.
 
TOPRAK OLUŞUMU (Pedojenez)
 
Toprak,taşların çözülmesi ve içine çeşitli canlı kalıntılarının karışmasıyla oluşur.
ETKİLİ FAKTÖRLER
İklim ve bitki örtüsü:Kimyasal çözülme ile toprak oluştuğundan, Ekvatoral iklimde toprak oluşumu çok hızlı iken, çöl ikliminde toprak oluşumu çok yavaştır.
Taşların özelliği:Karstik arazilerde toprak oluşumu daha kolaydır.
Arazinin eğimi:Eğimli arazilerde toprak oluşumu daha yavaştır.  

Zaman:Kaba bir hesaplama yapacak olursak 1cm toprak için 150-350 yıl gereklidir.Tarım için en az 60 cm toprak gereklidir. En uygun şartlar altında tarım toprağı 20.000 yılda oluşur.

 

TOPRAK KATMANLARI (Horizon)

A Horizonu:En üstte, iyice ayrışmış ve organik maddelerce zengin tabakadır. Ekim-dikim işleri burada yapılır (40cm).
B Horizonu:Üstte yıkanan tuz ve kil gibi maddelerin biriktiği kattır.
C Horizonu:Temeldeki ana kayanın iri parçalarından oluşan katmandır.
D (R) Horizonu:Henüz çözülmeye uğramamış ana kayadır.
 

 

A.TAŞINMIŞ TOPRAKLAR
 
Dış kuvvetlerin etkisiyle aşınarak,taşınan maddelerin çukur yerlerde veya düz yerlerde birikmesiyle oluşur. Ör: Alüvyon, lös, moren.Bu toprakların ortak özelliği mineral maddelerce zenginolmalarıdır. Türkiye’de bunlardan en yaygın olanı  alüvyon toprağı bulunur. Akarsu çevrelerinde görülür.
 
B.YERLİ TOPRAKLAR
 
Ana kayanın bulunduğu yerde fiziksel ve kimyasal yolla ayrışması sonucu oluşurlar. Bu toprakların genel özelliğinde daha çok iklim-bitki örtüsüve kayanın özelliğietkilidir.
Bitki kök, dal ve yapraklarının    toprakta  çürümesi sonucu humus oluşur.

Yerli topraklar, iklim özelliğine göre nemlive kurak bölgetoprakları diye ikiye ayrılır.

1.NEMLİ BÖLGE TOPRAKLARI
 
Yağışın fazla olduğu iklimlerde görülür. Toprağın  üst katında yıkanmanın etkisiyle mineral ve tuz bileşikleriazdır.
Tundra ToprağıKutuplara yakın yerde görülür. Yılın büyük bir kısmında donmuş halde bulunur. Yaz mevsiminde bataklık halini alan, tarıma elverişsiz topraklardır.
Podzol Toprağı:  Orta kuşağın soğuk ve nemli bölgelerinde iğne yapraklı ormanlaraltında oluşmuş topraklardır. Yıkanmanın etkisiyle açık renklidir. Verimi düşüktür.

Türkiye’de Batı KaradenizBölümünde görülür.

Kahverengi Orman Toprağı:Orta kuşağın nemli ve ılıman bölgelerindeki geniş yapraklı ormanlaraltında oluşmuş topraklardır. Humus bakımından zengin, verimli topraklardır.
Türkiye’de  KaradenizBölgesi’nin büyük bir bölümünde , Trakya’nın kuzeyinde Yıldız Dağlarında, İç Batı  Anadolu’da, G.Doğu Torosdağlarında ve yer yer İç  Anadolu Bölgesi’nin yüksek yerlerindeki orman örtüsü altında görülür.

Terra-Rossa  Toprakları:Akdeniz iklim bölgesinde kalkerli arazi üzerinde görülürler. Demir oksitçe zengin oldukları için kırmızı renklidirler. Türkiye’de Akdeniz, Ege ve Güney MarmaraBölümünde ve G.Doğu AnadoluBölgesi’nin batısında görülürler.

Laterit Toprağı:Dönenceler arasındaki sıcak ve nemli iklim bölgelerinde görülen kırmızı renklitopraklardır. Organik ve kimyasalayrışma çok hızlıdır. Bunun sonucunda humus birikimi azdır ve verimi düşüktür.  Türkiye’de bu topraklarla benzer özellik gösteren topraklar  Doğu KaradenizBölümünde görülür.
2.KURAK VE YARI NEMLİ BÖLGE TOPRAKLARI
Kurak  bölgede oluşan topraklarda yağış azlığı nedeniyle, yıkanma azdır. Bundan dolayı tuz vekireç oranı fazladır.
Yarı  nemli bölge topraklarındastep bitki örtüsünün çürüyerek toprağa karışması sonucu humus birikmesi olur. Bu sebeple verimlidirler.

Çernozyomlar (Kara Topraklar)

Ilıman kuşağın yarı nemli bölgelerinde görülür. Gür ot topluluğunun çürüyerek toprağa karışmasından dolayı humus birikimi fazlaolan dünyanın en verimli toprağıdır.
Bu topraklarda erken kış bastırınca reaksiyon tamamlanmadan duruyor ve organik madde kalıyor. Bu yüzden humus bakımından zengin.
Türkiye’de Erzurum-Kars Bölümü’nde görülürler.
Kestane Renkli Step Toprakları
 
Yağışların az olduğu step bitki örtüsü altında görülür. Humus birikimi azdır. Verimi düşüktür. Kireçve tuz oranıyüksektir. Türkiye'de İç Anadolu, G.doğu Anadoluve Doğu AnadoluBölgelerinde görülürler.
 
Çöl Toprakları
 
Çöl bölgelerinin tarıma elverişsiz topraklarıdır. Kimyasalve organik çözülmeninyetersizliğinden dolayı daha çok kum yığınlarından oluşur.

 

TARİHTE BUGÜN (26-Nisan)
1798-)Fransız romantik Ressam Eugene Delacroix.

1859-)İngiliz yazar Daniel DeFoe.

1889-)Avusturyalı-İngiliz felsefeci Ludwig Wittgenstein.

Devami
Sosyal Ağlar
Sosyal medyada bizi tekip etmek için aşağıdaki liknleri kullanabilirsiniz.
FacebookLinkedinRssTwitterYoutube
Yenilikler
Sitemizden güncel haberleri herkesden önce öğrenmek istiyorsanız abone olabilirsiniz.
Bize Yazın