TÜRKİYEDE MADENCİLİK




TÜRKİYEDE MADENCİLİK

 

Türkiye’de MADENLER

 

Yerkabuğunun farklı derinliklerinden çıkarılan, ekonomik değer taşıyanmineral ve elementleremaden denir.

Ülke ekonomilerinin gelişimindemaden ve enerji kaynakları bakımından  zengin olmak önemli etkendir.

Çeşitli yer kabuğu hareketlerive başkalaşma olaylarısonucunda kayaçların yapısındaki minerallerin etkilenmesiyle cevher (filiz)adı verilen maden yatakları oluşur.

Madenlerin taş ve toprakla karışık halde ilk olarak çıkarıldığı duruma tuvönan cevher adı verilir.
Kayaçların içindeki minerallerin bazıları eritilerek ayrıştırıldığında  çeşitli metalik madenler  (demir, bakır , krom, kurşun, piritgibi) elde edilir.
Minerallerin doğrudan maden olarak kullanıldığı metalik olmayanmadenler   ( mermer,  fosfat, kükürt,  oltutaşı, lüle taşıgibi) de vardır.
Türkiye maden yatakları, çeşitliliği fazla olan  bir ülkedir. Ancak maden yatakları küçük çaplıve dağınık haldedir.Sebebi; aynı bölgelerde sıkça görülen tektonik olaylardır.
Bu durum ülkemizdeki madencilik faaliyetlerini olumsuz yönde etkilemektedir.
 

BİR MADENİN İŞLETMEYE AÇILABİLMESİ İÇİN;

Kayaçların içindeki saf maden miktarı(tenör)yeterli olmalı.
Rezervi(miktarı)uzun yıllar çıkarılabilecek kadar olmalı.
Ulaşımolanakları gelişmiş olmalı,
Gerekli sermayeve teknolojik imkanolmalı.
Sanayi tesislerive pazarlamayerlerine yakın olmalıdır.
 

BAŞLICA MADEN ÇEŞİTLERİMİZ

 

DEMİR

 
Ağır sanayinin en önemli hammaddesi olan demir, inşaat, makineve araçların üretiminde kullanılır.
Türkiye demir rezervleri bakımından zengindir. En zengin demir yataklarımız, Divriği veKangal(Sivas),Hekimhanve Hasançelebi(Malatya), Havran (Balıkesir),Torbalı (İzmir)ve Simav(Kütahya)çevresinde bulunmaktadır.
Ayrıca Kayseri,Niğde ve Adanaillerinin Orta Toroslar’daki Aladağ’lara yakın kesimleri, K.Maraş, Hatay,Çamdağı ( Adapazarı)demir yatakları da önemlidir.
Çıkarılan demir cevheri  Ereğli (Zonguldak), Karabük, İskenderun, Kırıkkale,Sivasve İzmir’deki demir-çelik fabrikalarında işlenir.
2005 yılıverilerine göre 6,4 milyon ton demir üretimi yapılmasına karşılık, bu üretim fabrikaların ihtiyacını karşılayamamıştır. Bu sebeple aradaki açık dış alımla karşılanır.
Ereğli veKarabük  demir-çelik fabrikalarının kuruluş yerlerinin belirlenmesinde bu yörelerde çıkarılan taşkömürü etkili olmuştur.
İskenderundemir-çelik fabrikası için gerekli enerji kaynağı gemilerle G.Afrika Cumhuriyeti’nden gelmektedir. Liman şehri olduğundan ulaşım kolay ve ucuz.

BAKIR

Bakır yumuşak bir maden olduğundan yurdumuzda ilkçağlardan beri işletilmektedir.
Bakır, üstün fiziksel  ve  kimyasal özelliklerinden  dolayı endüstride yaygın olarak kullanılmaktadır. Başlıca kullanım alanları;elektrikveelektronik sanayi, inşaat , ulaşımsanayi, boya sanayi ve turistik eşyagibi.
Bakır yatakları, çoğu kez kurşunveçinkoile birlikte bulunur. En önemli bakır yataklarımız Karadeniz Bölgesi’ndebulunur.
Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu), Çayeli (Rize) veKöprübaşı (Giresun)bu bölgedeki başlıca yataklardandır. Ayrıca Maden (Elazığ)ve Ergani (Diyarbakır)'de de bakır yatakları mevcuttur.
Çıkarılan bakır cevheriSamsun, Murgulve Maden’deki işletmelerde işlenir.
Samsun’da işletmenin kurulmasında iç kesimlereulaşımın düzgün olması etkili olmuştur.

KROM

Paslanmayan ve çok sert bir maden olduğundan, madeni eşya yapımında ve kaplamasında kullanılır.
40 milyon ton krom rezervi bulunan kromun büyük bir bölümü hammadde,bir miktarı da ferro-kromolarak ihraç edilmektedir.
Yurdumuz dünyanın sayılı krom üreticileri (Rusya, G.Afrika, Hindistan’dan sonra) arasında yer almaktadır.
Kullanım alanının yaygın oluşu nedeniyle dış piyasada her zaman alıcı bulmaktadır.
Ülkemizdeki en önemli krom yatakları;Fethiye ve  Köyceğiz (Muğla), Buldan veAcıpayam ( Denizli ), Orhaneli (Bursa), Mihalıççık ( Eskişehir ), Pozantı ve Karsantı (Adana) , Kayseri,  Guleman (Elazığ)  veKopdağı (Erzincan)’nda bulunur.
Krom madeni Antalyave Guleman(Elazığ)’daki ferro-krom tesislerinde işlenmektedir.

BOR MİNERALLERİ

Çok geniş ve çeşitli alanlarda ticari olarak kullanılan bor mineralleri ve ürünlerinin kullanım alanları giderek artmaktadır.
Ülkemiz bor rezervi bakımından Dünya’nın en zengin yataklarına sahiptir. Bu nedenle, bor madeninin çoğu ihraç edilmektedir.
Bor madeninden elde edilen boraks ve asit borik nükleer alanda,jetveroket yakıtındakatkı maddesi olarak, ayrıca sabun, tekstil, cam, seramik vekâğıt sanayii  gibi alanlarda kullanılır.
Bor mineralleri Susurluk veBigadiç (Balıkesir), Emet (Kütahya) ,M.Kemalpaşa (Bursa) veSeyitgazi (Eskişehir)çevresinde çıkarılır.
Çıkarılan mineraller Bandırma (Balıkesir)ve Kırka (Eskişehir)yörelerindeki fabrikalarda  işlenir.

BOKSİT (ALÜMİNYUM)

Alüminyumun hammaddesi olan boksit çok hafif olduğundan uçak sanayiinde, otomobil, ev, elektrik malzemesiyapımında kullanılır.
Boksit yatakları Seydişehir (Konya), Akseki (Antalya),  İslahiye (G. Antep)ve Milas (Muğla)civarında bulunur. Buralarda çıkarılan boksit, Seydişehir alüminyum tesislerinde işlenmektedir.

BARİT

Petrol ve gaz sondajlarında baskıyı kontrol etmek ve patlamalar sırasında kuyu duvarlarını sabitleştirmekte kullanılır. Suda erimeyenbir maden olduğundan boya, deri, kimya, camve kauçuksanayiinde kullanılır.
Ülkemiz barit yatakları bakımından zengin sayılır.  Alanya veGazipaşa (Antalya) ,Elbistan (K.Maraş), Muş, G.Antep, Giresun, Çanakkale, Kocaelive Eskişehirçevresinde barit yatakları bulunmaktadır.
Buralardan çıkarılan barit; İzmir, İzmit, Eskişehir, Antalyave  Elazığ’daki barit unu fabrikalarında işlenir.
 

FOSFAT

Fosfat kayasının  % 85’i  gübre olarak  kullanılmaktadır. %  15’lik bölümü ise  yem, gıda, deterjan, alaşım  metalürjisi, kağıt, kibrit, su tasfiyesi, harpsanayi ve  kimya  sanayinde kullanılmaktadır.
Türkiye’de fosfat yatakları sınırlı sayıda olup bunlar Adıyaman, G.Antep,Mazıdağı-Mardin,Bingöl ve Bitlisillerindedir.
Buralardan elde edilen fosfat Mazıdağı (Mardin)fosfat işletmelerinde işlenmektedir. Üretimimiz tüketimimizi karşılamamaktadır. Bu nedenle fosfatithal edilmektedir.

TUZ

Türkiye tuz yatakları bakımından son derece zengindir. Kaya tuzu yatakları üçüncü jeolojik zamanda, kapalı göl havzalarında suların buharlaşması ile oluşmuştur.
Ülkemizde tuz denizlerden, göllerdenve kaya tuzuyataklarından elde edilir.
Deniz ve göllerde tuz elde edilen alanlaratuzla adı verilir.
Türkiye’deki tuz üretiminin çoğu, Tuz Gölüile İzmir ÇamaltıTuzlası’ndan sağlanır.
Kaya tuzu yatakları,Çankırı, Kırşehir, Nevşehir,  Kars, Erzurumve Iğdır  çevresinde bulunmaktadır.
Tuz , kimya sanayii, dericilik, konserveve salça sanayiinekadar bir çok alanda kullanılır.
 

MANGANEZ

Çeliğe sertlik kazandırmak ve direncini artırmak için kullanılır.
Muğla,Denizli,Kastamonu, Ceyhan-Adana, Artvin , Rize, Trabzon, Kilisve Sivasçevresinde manganez yatakları bulunur. İhtiyacı karşılamaz. Bu nedenle ithal edilir.
 

ANTİMON

Antimon, endüstride metalik ya datürevlerişeklinde kullanılmaktadır. Ancak türevleri şeklinde kullanımı çoğunluktadır.
Metalik antimon sağladığı avantajlar sebebiyle kurşunve diğer metallerlealaşım oluşturmaktayoğun olarak kullanılmaktadır.
Akümülatör imali, lehimcilik, matbaa harfi imali, askeri amaçlı malzemeler imalinde, metal kaplamada, seramikte ve emayede yaygın olarak kullanılmaktadır.
Antimon yatakları; Balıkesir, İzmir, Kütahyave Tokatillerinde bulunmaktadır.

CİVA

Tek sıvı madendir. Zirai ilaç yapımında, kâğıt sanayiinde, suni gübreüretiminde , boya sanayiinde, altınve gümüşüretiminde kullanılır.
İnsan sağlığına verdiği zararlar ve çevre kirliliği oluşturması gibi nedenlerden dolayı civa işletmeleri kapanmıştır.
 

MERMER

Ülkemiz mermer bakımından zengindir. Madencilik sektöründe mermer veserttaşihracatı ilk sırayıalmaktadır.
Mermerin başlıca tüketim alanları;inşaat sektörü, güzel sanatlar alanıve dekorasyondur. En geniş kullanım alanınıinşaat sektörüteşkil eder.
Mermer yataklarımızın çoğunluğu Marmara ve Ege Bölgeleri’ndedir.

LÜLE TAŞI

Eskişehirçevresinde çıkarılır ve işlenir. Süs eşyası yapımında kullanılır.
Yurdumuz dünyanın en kalitelilüle taşı rezervlerine sahiptir.

OLTU TAŞI

Erzurum’un Oltuilçesinde çıkarılır ve işlenir. Süs eşyası yapımında kullanılır.

ASBEST (AMYANT)

Yüksek sıcaklığa dayanır. Isıya dayanıklı araç ve gereç yapımında kullanılır. Konserojen madde bulundurması nedeniyle, kullanımı sınırlandırılmıştır.
Asbestin kullanıldığı başlıca ürünler;basınca dayanıklı borular, çatı malzemesi eternit yapımında , fren balataları, çeşitli contalar, özel filtreler, kağıt ürünleridir.
Önemli asbest yataklarımız;Eskişehir, Balıkesir, Amasya, Sivasve  İskenderun –Hatay’dır.

FELDİSPAT

Seramik, fayans, cam , kaynak elektrotlarıve boya sanayiindehammadde olarak kullanılan önemli bir mineraldir.
Türkiye dünya feldispat üretiminde birinci sıradadır ve ihraç edilmektedir.
Başlıca feldispat yataklarımız;Demirci-Manisa, Simav-Kütahya, Çine-Aydın, Yozgat, Kırşehir veArtvinyörelerindedir.

 

 

TARİHTE BUGÜN (27-Nisan)
1521-)Portekizli kâşif Ferdinand Magellan Dünyanın dörtte üçünü kat ettikten sonra Filipinler'de Maktan adasında yerlilerle giriştiği çatışmada öldürüldü.

1820-)İngiliz felsefeci Herbert Spencer.

1882-)ABD'li yazar Ralph Waldo Emerson.

Devami
Sosyal Ağlar
Sosyal medyada bizi tekip etmek için aşağıdaki liknleri kullanabilirsiniz.
FacebookLinkedinRssTwitterYoutube
Yenilikler
Sitemizden güncel haberleri herkesden önce öğrenmek istiyorsanız abone olabilirsiniz.
Bize Yazın